Boekbespreking: Dream Catchers

bk_dreamcatchers'Dream Catchers' gaat niet zoals de titel misschien doet vermoeden over de bekende dromenvangers, die je tegenwoordig op elke braderie ziet. Het is een wetenschappelijke studie naar het beeld dat Amerikanen (en ook Europeanen) over de eeuwen hebben gehad over de godsdiensten van de Indianen.

Het boek begint bij de eerste kolonisten die alleen maar duivelsverering zagen bij de Indianen die ze ontmoetten, zodat ze zo snel mogelijk tot de enige ware godsdienst, het christendom, bekeerd dienden te worden. In de negentiende eeuw, toen langzamerhand het militaire gevaar van de Indianen minder werd, ontstond een iets genuanceerder beeld. Antropologen probeerden de rituelen en gebruiken van de verdwijnende Indiaanse volken te documenteren. 

Tegelijkertijd met de opkomst van Red Power in de zestiger jaren, maakten ook de eerste hippies kennis met de rituelen van de Indianen in het zuidwesten van de Verenigde Staten. Ook werden de eerste experimenten met (Indiaanse) hallucinogene drugs gedaan. Taos Pueblo en de Hopi-dorpen werden een belangrijke toeristische bestemming. Later verplaatste de interesse van de blanke geïnteresseerden zich naar het prairie-gebied, voornamelijk naar de Lakota.

Het eerste bekende boek over een 'sjamaan' kwam uit: Don Juan van Carlos Castaneda. Hoewel het later werd ontmaskerd als fantasie, zijn er miljoenen exemplaren van verkocht. Dit werd de basis voor de huidige New Age-fascinatie met Indiaanse spiritualiteit. Jenkins wijdt een heel hoofdstuk aan de diverse onderwerpen die in de New Age voor Indiaans doorgaan, gewone onderwerpen zoals genezingsmethoden, maar ook zaken als UFO's, kristallen schedels of een nieuw-bedachte ceremonies zoals het medicijnwiel. 

Aan het einde van het boek wordt ingegaan op de manieren waarop de Indianen zich verzet hebben tegen deze diefstal van hun spiritualiteit. Al in 1980 verschijnt de eerste waarschuwing van de Elders Circle tegen de plastic medicijnmannen. Veel heeft het niet geholpen, de interesse in het onderwerp is alleen maar gegroeid en de omzet van de New Age-organisaties is navenant. De schrijver vraagt zich zelfs af of deze neo-Indiaanse spiritualiteit misschien kan uitgroeien tot een 'echte' godsdienst. Naast een bespreking van de vraag wat dan wel een echte godsdienst is, geeft hij ook aan dat in de toekomst misschien nog meer problemen kunnen ontstaan met Indianen, als volgelingen van deze stromingen claims gaan leggen op Indiaanse heilige plaatsen.

Jenkins weet de problematiek heel zakelijk, neutraal en onderkoeld te beschrijven, zonder agressief of beledigend te worden, iets waar het onderwerp nog wel eens aanleiding tot toe wil geven. Het boek is ook geen zoektocht naar wat wel 'echte' Indiaanse religie is. Volgens een  is het meer een beschrijving van hoe de blanken altijd de godsdienst van de Indianen voor hun eigen doeleinden hebben gebruikt.

Dream Catchers -How mainstream America discovered Native spirituality
Philip Jenkins
Oxford University Press – 2004
Engels – 306 pagina's