Wotanin Wowapi 36 - december 1999


nieuwsbrief van de Lakota Stichting

nummer 36, december 1999

Inhoudsopgave



Van redactie & bestuur


De actie voor de slachtoffers van de tornado die afgelopen zomer het Pine Ridge-reservaat trof, heeft zo'n 3000 gulden opgebracht. Over de bestemming van het geld zullen we u in het volgende nummer meer vertellen.
Bij dit nummer vindt u de acceptgiro's voor de donatie 2000. Maakt u gebruik van Girotel of een ander computerbetalingssysteem, vermeld dan a.u.b. naam en woonplaats. Betalingen vanuit België graag per Eurocheque ten name van Lakota Stichting, Utrecht.
De reisgids over de Lakota-reis verschijnt binnenkort. U kunt deze bij het secretariaat opvragen, maar de informatie ook bekijken op onze website. Het secretariaat is op het ogenblik alleen maar bereikbaar op maandag, dinsdag en vrijdag van 10 tot 4 uur. U kunt natuurlijk altijd een boodschap achterlaten op de telefoonbeantwoorder.
In dit nummer besteden we o.a. aandacht aan weer een indianen-tentoonstelling: Indian Summer in het Jubelparkmuseum in Brussel. Verder een boekrecensie en een voorpublicatie uit een nieuw boekje in onze Cactus-reeks, een kookboekje met indiaanse recepten.
Een onderwerp, waar vaak vragen over komen, is indiaanse spiritualiteit. Traditionele Lakota hebben in 1993 een verklaring aangenomen waarin ze zich uitspreken over de New Age-beweging. In dit nummer van Wotanin Wowapi de volledige tekst van de verklaring en een artikel waarin ons standpunt hierover wordt toegelicht.

Namens bestuur & redactie wens ik u allemaal een heel goed 2000!

Gerda Bolhuis


De wereld in grootvaders handen

Boekbespreking
Craig Strete. De wereld in grootvaders handen. Haarlem: In de Knipscheer, 1999. ISBN: 90-6265-470-3. Gebonden uitgave. Prijs: f 25. Oorspronkelijke titel: The World in Grandfather's Hands, 1996.

Met deze jeugdroman voegt uitgeverij In de Knipscheer een nieuwe titel toe aan haar reeks boeken van gerenommeerde, hedendaagse indiaanse auteurs. Tegelijk verscheen bij dezelfde uitgeverij een gebonden editie van een eerder als paperback-omnibus uitgekomen jeugdroman van Craig Strete, Grootvaders reisdoel. In totaal staan hiermee acht titels van Strete op de fondslijst.
Craig Strete, bijna een vijftiger, schrijft graag voor kinderen. Zelf van oorsprong een Cherokee-indiaan die door blanken is opgevoed, verwoordt hij in zijn vertellingen de dilemma's waarvoor indianen in de moderne westerse maatschappij zich gesteld zien. Hij verweeft droom met realiteit en inheemse tradities met de eisen van het alledaagse leven. Zo ook in De wereld in grootvaders handen.

De elfjarige Jimmy, een indiaanse jongen die altijd in een pueblo in de woestijn heeft gewoond, verhuist na het overlijden van zijn vader met zijn moeder naar het krakkemikkige huis van zijn grootvader aan de zelfkant van de grote stad. Jimmy's vader wilde dit zo, vertelt zijn moeder, maar Jimmy snapt niet waarom. Hij wil zelf niet weg. In de pueblo voelde hij zich thuis. Hij zag er door elk raam van hun huis de lucht en de sterren, hoorde de coyotes en had er zijn vrienden. De stad met zijn verkeerslawaai, massa's beton en onbekende mensen verbijstert hem. Er zijn nieuwsgierigmakende, raadselachtige dingen, zoals winkeldeuren die vanzelf voor je opengaan en groene appels die tóch rijp en lekker zijn, maar je ziet niets dan gebouwen en alles is vies en lelijk. Jimmy merkt heel goed dat ook zijn moeder en zijn grootvader in de stad niet gelukkig zijn. Niet voor niets doen ze hun ogen dicht en dromen ze hardop over hun leven in de pueblo als de dagelijkse realiteit hun te machtig wordt. En niet voor niets vormt grootvader in die droom de pueblo opnieuw met zijn handen. Toch blijven ze. Waarom? Jimmy weet het niet en wil het eigenlijk ook niet weten, hij wil terug.

Strete beschrijft sober en raak hoe Jimmy worstelt met zichzelf, zijn heimwee naar de pueblo en zijn groeiend besef dat hij toch wat van zijn leven in de stad zal moeten zien te maken. Jimmy's moeder vertelt haar zoon na verloop van tijd waarom ze naar de stad zijn verhuisd. Jimmy voelt zich daardoor in elk geval wat serieuzer genomen. Stukje bij beetje begint hem te dagen hoe hij zijn nieuwe leven vorm kan gaan geven zonder zichzelf en zijn verleden te verliezen. Het schubmes en de houten gevederde fluit van zijn vader mocht hij, ondanks zijn protesten, niet meenemen uit de pueblo. Spullen waren niet nodig om iemand te onthouden, vertelde zijn grootvader. En zijn moeder zei: 'je draagt hem in je hart. Dat is genoeg.' Jimmy komt met pijn en moeite tot de ontdekking dat ze daar misschien gelijk in hebben.

Craig Strete heeft opnieuw een mooi boek geschreven, al ontvouwt het zich wel sterk aan de leiband van de moraal van het verhaal.

Marian Cuisinier


'Indian Summer'

Wie Indian Summer, de grote Belgische expositie over de Eerste Naties van Noord-Amerika wil bezoeken, heeft nog tot eind maart de kans hiervoor naar de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel af te reizen. Een bezoek is de moeite waard. Er komt veel op je af, dus trek er minstens twee, drie uur voor uit en maak gebruik van de aangeboden audioguide. Die helpt je een goed beeld te krijgen van het gepresenteerde.
De expositie voert je mee door de tijd, van prehistorie tot heden, en geeft een duidelijke indruk van belangrijke overeenkomsten en verschillen binnen de enorme verscheidenheid aan Noord-Amerikaanse indiaanse culturen. De samenstellers hanteren een verdeling in tien cultuurzones: het Noordpoolgebied, het Subarctisch gebied, de Noordwestkust, Californië, het Plateau, het Grote Bekken, de Vlakten, de Woodlands, het Zuidoosten en het Zuidwesten. Deze zones passeren elk op een eigen videoscherm de revue. Je ziet hoe de zeer uiteenlopende natuurlijke omstandigheden de karakteristieke leefwijze van de verschillende indiaanse volken hebben bepaald en deels nog bepalen. Elke cultuurzone wordt met behulp van karakteristieke voorwerpen, beeld en geluid verder 'zichtbaar' gemaakt in de grootste zaal van de expositie. Je kunt er onder meer een tipi, een longhouse, en andere typen woning binnengaan, vernemen hoe kajaks worden gemaakt, gebruiksvoorwerpen en kleding bekijken, en nog veel meer. In een andere zaal wordt aanschouwelijk gemaakt hoe in de negentiende eeuw blanke kolonisten indiaans gebied overspoelden, waar dit toe leidde en hoe de indianen er nu aan toe zijn. Er ligt een spoorrails en je hoort het geluid van een stoomtrein, als symbool voor de oprukkende blanken. De geschiedenis van de strijd tussen de blanken en de indianen wordt gerepresenteerd door een vitrine met de wapens die werden gebruikt. Er is een video over de huidige tijd en er wordt aandacht besteed aan de stereotypering en het misbruik van de 'native Americans' in de reclame. Bij de expositie zijn ook werken van hedendaagse kunstenaars te zien. Er is een uitvoerige catalogus te koop, evenals een cahier met informatie en opdrachten voor gebruik op scholen.

'Een van de belangrijkste doelstellingen van dit project is de stereotiepen omtrent de indianen te doorbreken', schrijft hoofdconservator Francis Van Noten in de catalogus. Dat lijkt een logisch doel; in hoeverre het wordt bereikt blijft uiteraard de vraag. Alleen uitvoerig onderzoek bij de bezoekers zou hierin enig inzicht kunnen geven. Je zou willen weten: met wat voor ideeën over indianen kwamen de bezoekers binnen? En: heeft de tentoonstelling iets aan die ideeën veranderd? Dergelijk onderzoek zou bij een tentoonstelling als deze interessante inzichten kunnen opleveren.

De tentoonstelling lijkt met zorg te zijn samengesteld en wordt voor kinderen en volwassenen aantrekkelijk en helder gepresenteerd. Alle cultuurzones krijgen ruim aandacht. Op de tijdsas ligt het zwaartepunt bij de karakteristieke inheemse leefwijzen vóór deze door toedoen van de blanken onmogelijk waren geworden. Het heden krijgt maar beperkt aandacht. Hoewel het sterk samengevat en globaal wordt behandeld, wordt wel concreet ingegaan op hedendaagse hete hangijzers als de teruggave van indiaanse grafobjecten en ceremoniële voorwerpen, de inheemse walvisvangst en de problematiek van de indiaanse grondrechten. De expositie geeft veel voorbeelden van wederzijdse beïnvloeding tussen indianen en blanken door de tijd heen. De immense schade die de blanken de indianen hebben toegebracht wordt niet verhuld. Evenmin worden de indianen op een voetstuk geplaatst. Deze gegevens dragen bij aan een reëel beeld. Hoewel de expositie gericht is op de grote lijn, biedt ze toch zoveel nuance dat het gek moet gaan wil je er als bezoeker geen nieuwe wetenswaardigheden uit oppikken.

Zoals elke tentoonstelling over dit onderwerp en van deze aard, roept ook deze zowel reacties pro als contra op. Een kanttekening is de beperkte aandacht voor de huidige leefsituatie van de indianen. Er zijn nog andere. Je geniet van objecten waarvan sommige hier misschien beter niet meer hadden kunnen zijn. Je zou wensen dat de expositie door indianen zelf was samengesteld en onder hun beheer stond. Het blijft nu een interpretatie vanuit blank standpunt. Je vraagt je af wat indiaanse bezoekers er van zouden vinden. Bij een onderwerp als dit is het een manco dat er geen tentoonstellingstekst in het Engels beschikbaar is, zoals onze Belgische zusterorganisatie KOLA terecht opmerkt. KOLA is onder meer om deze redenen zelf uiterst negatief over de expositie.

Het punt is dat je met zwart-wit redeneringen weinig opschiet, omdat er voor de aan de expositie inherente dilemma's en problemen geen eenvoudige oplossingen zijn. Niet alleen is het onderwerp zeer complex, daarbij komen grote verschillen van mening over belangrijke onderwerpen, bij blanke wetenschappers maar zeker ook bij de indianen zelf: niet alleen tussen verschillende volken, maar ook binnen hetzelfde volk. Wiens mening moet dan de doorslag geven en welke interpretaties zijn de juiste? Ook als een expositie als deze in voortdurende samenspraak met indianen wordt georganiseerd, garandeert dat geen algemene instemming. Maar afzien van organisatie van dit soort manifestaties? Dat draagt zéker niet aan het afbreken van stereotypen bij.

Marian Cuisinier


Lakota recepten

el = eetlepel of 20 ml
kop = 250 ml
tl = afgestreken theelepel of 5 ml

Fry bread (gebakken brood)
Wigliun kagapi

Er zijn meerdere recepten voor fry bread. Het eerste recept is met bakpoeder en het tweede is met gist. Fry bread smaakt goed met wahanpi (soep) en wojapi (bessenpudding).

Fry Bread met bakpoeder
4 kopjes gezeefde bloem
1 tl bakpoeder
1 tl zout
1 kop vetvrije melkpoeder
2 kopjes warm water
2 el stroop
2 tl olie
olie of frituurvet om het frybread in te bakken

Vermeng de bloem, het bakpoeder en het zout. Doe de stroop en de olie bij het water en meng dit met de droge ingrediënten. Kneed dit tot een deegbal.

Doe de deegbal in een kom en bedek deze. Laat dit dan ongeveer een uur zo staan. Bedek een oppervlak met bloem en rol de deegbal erover uit en verdeel deze tot een gewenste maat voor fry bread. Wanneer je er Indian taco's van wilt maken, moet het deeg eerst verdeeld worden in kleine balletjes. Vervolgens moeten deze uitgerold en plat gemaakt worden, dan kunnen ze worden gebakken.

Wanneer je er gewoon fry bread van wil maken, spreid het deeg dan uit op een oppervlakte bedekt met bloem en rol het deeg uit tot het een dikte heeft van ongeveer een halve inch (= 1,25 cm). Snij het brood eerst in de lengte in en maak er dan stukjes van 2/3 inch (= ongeveer 1,7 cm) van door het brood in de breedte in te snijden. Snij de stukjes ook diagonaal een beetje in om ze gelijk te laten bakken.
Laat het fry bread uitlekken op keukenpapier.

Uit: Cousin Angie's Fry bread recipes (Fry bread recepten van nicht Angie)

Voor 16 - 18 ronde stukken fry bread met een doorsnede van 6 inch (=15 cm) 2 pakjes gist
half kopje warm water
half kopje vetvrije melkpoeder
2 kopjes warm water
1 el zout
2 el suiker
1/3 kopje olie
7 kopjes bloem

Los de gist op in het halve kopje water en meng in een andere kom de melk, 2 kopjes water, zout, suiker en olie met 2 kopjes bloem. Voeg de opgeloste gist en 2 kopjes bloem toe en roer dit. Blijf bloem toevoegen zodat je een samenhangende bal deeg krijgt.

Maak hier 16 tot 18 balletjes deeg van en laat ze in een afgedekte bak ongeveer 15 minuten staan. Rol ze uit op een met bloem bestoven oppervlak en gebruik een deegrol om ze uit te rollen tot ze een doorsnede hebben van 6 inch (= 15 cm). Laat ze weer een paar minuten staan.

Frituur de stukken fry bread.

Indian Tacos

Bedek het fry bread met je eigen keuze gehakt of chili. Voeg een keuze toe van of opgebakken bonen of hele pinto bonen. Voeg kaas, uien, tomaten, sla, salsa en eventueel zure room toe.

Pop overs

gehakt of bonen of opgebakken bonen
gesneden tomaten
geraspte kaas
uien

Rol het fry bread-deeg uit tot een grote ronde schijf. Voeg het vlees, bonen, kaas en uien toe. Vouw het deeg dubbel en bak het.

vertaling: Nicole Buck


Colofon


Eindredactie: Marian Cuisinier
Organisatie & produktie: Gerda Bolhuis
Layout/logo's: Ad Vermeulen
Bijdragen: Gerda Bolhuis, Nicole Buck, Natanja Braude & Marian Cuisinier

ISSN 0926-2989