Wotanin Wowapi 42 - september 2001


nieuwsbrief van de Lakota Stichting

nummer 42, september 2001

Inhoudsopgave



Van redactie & bestuur

Dit nummer van de nieuwsbrief bereikt u wat later. De vakantietijd en onze reis naar Zuid-Dakota (zie verderop in dit nummer) hebben veel tijd geëist. Ook het installeren van een nieuwe computer verliep niet zonder problemen. In dit nummer naast de gewone rubrieken ook twee boekbesprekingen en een recensie van een nieuwe indianenfilm.

Gerda Bolhuis


On The Rez

Boekbespreking
Ian Frazier - On The Rez - Uitgeverij Picador USA; ISBN: 12-27859-4; verschenen in 2000, Prijs: 14 dollar

Er zijn veel boeken over de Lakota geschreven, over allerlei onderwerpen, zoals de geschiedenis, de huidige politieke situatie en antropologische verhandelingen. Voor het eerst kom ik nu een boek tegen waarin de sfeer in de reservaten adequaat wordt beschreven.

Ian Frazier is een journalist die al meer over het prairie-gebied heeft geschreven. Dit boek gaat over zijn vriendschap met een Lakota-man uit het Pine Ridge-reservaat. Zo nu en dan bezoekt de auteur het reservaat en hij leert de mensen steeds beter kennen. Hij gaat met ze rondhangen, drinken, en hun oude auto's repareren. Ook vergezelt hij ze op hun eindeloze, nutteloze ritten over het reservaat, omdat ze niets beters te doen hebben. Hij beschrijft de bezoeken aan onduidelijke familieleden, met wie zijn vriend onduidelijke zaken af te handelen heeft. Bijna bij elk bezoek vragen ze Frazier om geld, wat hij elke keer maar weer geeft, hoewel hij weet dat er hij er nooit wat van terug zal zien.
Tussen alle troosteloosheid staat de geschiedenis van een hedendaagse heldin van Pine Ridge: SuAnne Big Crow, een basketspeelster, die op 17-jarige leeftijd omkomt bij een auto-ongeluk. Haar moeder sticht ter nagedachtenis een jongerencentrum, het SuAnne Big Crow Center, opgezet met giften (ook van de Lakota Stichting) en gebouwd door vrijwilligers. Het centrum, dat gevestigd is in een oude plasticfabriek heeft ondermeer een restaurantje, een van de weinige op Pine Ridge. (Op het ogenblik wordt gewerkt aan een groter gebouw met een zwembad en andere faciliteiten - red.)
Er zijn recensenten die twijfelen aan het bestaan van SuAnne Big Crow, terwijl ons bekend is dat zij echt geleefd heeft. Deze twijfel is mogelijk veroorzaakt door de wel erg naar een heiligenleven neigende beschrijving.

Het boek laat niet alleen de trieste maar ook de humoristische kant van het reservaatleven zien. Zonder meer hilarisch is de beschrijving van de man die op de kruising in Pine Ridge Village iedere bezoeker die hij tegenkomt een kus geeft.
Kortom, een realistisch en zo nu en dan pijnlijk eerlijk beeld van een hedendaags indianenreservaat.

Gerda Bolhuis


Grey Owl

Filmbespreking
Grey Owl; speelduur: 110 minuten; hoofdrolspeler: Pierce Brosnan (beter bekend als James Bond)

Pierce Brosnan (Grey Owl) schittert in dit waargebeurde verhaal, verfilmd door de makers van Gandhi en Dances with wolves. Grey Owl is het avontuurlijke epos over een Engelsman die naar Canada emigreert en in de bossen daar pelsjager wordt. Hij verzoent zich met de wildernis en wordt één met de oorspronkelijke bevolking. Hoewel hij aanvankelijk leeft van de jacht, komt hij temidden van de kwetsbare natuurpracht tot andere gedachten en ontpopt hij zich als milieuactivist en voorvechter van de rechten van de indianen.

In de film doet hij dit niet alleen. Hij wordt door zijn vrouw Pony regelmatig geholpen en op het goede spoor gezet. Pony speelt een voorname rol op de momenten dat Grey Owl een belangrijke afweging of keuze moet maken. Twee jonge bevers die door Pony worden opgevoed doen Grey Owl uiteindelijk beseffen dat de mensen geïnformeerd moeten worden over de schoonheid en kwetsbaarheid van de natuur en over de rol van de mens in zijn omgeving. Hij ziet in dat de mens niet langer mag uitputten en misbruiken maar de waarde van de omgeving moet leren kennen en inzien.

Niet lang nadat Grey Owl zich heeft geopenbaard als milieuactivist wordt hij ontmaskerd als nep-indiaan. De verslaggever die dit wereldnieuws kenbaar kan maken, sluit met Grey Owl een akkoord dat hij het pas zal publiceren na Grey Owl's dood. Zo gebeurde het.
Het imago van Grey Owl als legende loopt dan flinke deuken op. Toch worden niet lang na Grey Owl's dood in Canada wetten aangenomen om de bever te beschermen door aanwijzing van reservaten. Jaren later leeft de legende Grey Owl weer op en krijgt Grey Owl postuum min of meer eerherstel als milieuactivist en beschermer van de natuur. Deze onderliggende waarden bleken toch het belangrijkst.

Veel kijkplezier.

Evert de Kruijf


De Indianen, Ontdek spelenderwijs hun cultuur

Boekbespreking
Angelika Wolk: De Indianen, Ontdek spelenderwijs hun cultuur. Uitgever: Christofoor, Zeist. ISBN 90 6238 724 1.

Waar komt toch die onuitroeibare behoefte vandaan om 'indiaantje te spelen'? Er is weer een boek verschenen waarin de materiële cultuur van de Noordamerikaanse indianen centraal staat. Noem het toverwoord 'indiaan', zegt de schrijfster in haar inleiding, en de verbeelding van niet-indianen roept voorstellingen, fantasieën en clichés op, zoals: 'onberekenbare scalpjagers, joelend om de martelpaal heen dansend'.

In dit boek worden de mensen en hun dingen geplaatst waar ze thuishoren: De Noordwestkust, de Vlaktes in het midden, en het Zuidwesten. Het Oosten ontbeert kennelijk een markante materiële cultuur.
De bedoeling van Wolk is, zo zegt ze, om kinderen aan de hand van spelletjes, kunstzinnige handwerken, schilderingen, knutsels en verhalen kennis te laten maken met de cultuur van de indianen van Noord-Amerika. De voorbeelden en idee‰n zijn ingebed in informatie over het dagelijks leven, de religieuze beleving, de opvoeding, feesten, jacht, kunst en spelen van de oerbewoners van vroeger en nu. Zo kunnen de jonge lezers het ervarene met hun eigen dagelijkse doen en laten verbinden.

Na een korte karakteristiek van de drie cultuurgebieden, wordt elk gebied in een apart hoofdstuk behandeld. De Noordwestelijke volken zijn gezegend met een royale natuur. Deze maakt een welvarende economie mogelijk waarin het cederhout een belangrijke rol speelt. De strijd om de natuurlijke hulpbronnen is al sinds de invasie gaande.
Je komt erachter wat een totempaal is en welke rol de dier(geest)en spelen, met een glansrol voor de schelmachtige Raaf (vergelijkbaar met Coyote op de Prairies). Dat ' het zingen van andermans lied' beschouwd wordt als diefstal werpt eens een ander licht op de begrippen 'eigendom' en 'materie'. De 'korte schilderles' zet aan tot het creatief werken met inheemse beeldelementen waarbij je, dankzij een toelichting, weet wat je aan het doen bent. De volken van de vlakten zijn het meest bepalend voor het beeld van indianen, maar zijn op hun beurt bepaald door het beeld. Hun cultuur was in feite een recente: deze heeft na de introductie van het paard honderdvijftig jaar geduurd. De bizon speelde hierin de hoofd rol en alles van het dier werd gebruikt. Het was een duurzame economie. Voor de lezer wordt duidelijk dat het 'zinloze' uitroeien van de bizon een daad van etnocide was, omdat de bestaansbasis van de indianen werd vernietigd. Momenteel leven veel indianen van de vlakten in reservaten. Er zijn nog bizons.
Je leest, erg beknopt, het verhaal van de Witte Buffelkoe. Wolk waarschuwt voor het gebruik van de zelfgemaakte pijl en boog, ze vertelt dat in de tipi bepaalde gedragsregels gelden en hoe je aan veren voor een hoofdtooi komt. Een door de lezer gemaakte medicijnbundel kan niet de oorspronkelijke spirituele betekenis hebben, hooguit een symbolische.

'Pueblo' is een aanduiding van de veroveraars voor een aantal volken in het Zuidwesten van de Verenigde Staten. De indianen daar worden getypeerd als 'vlijtige honkvaste landarbeiders, die ook nog voortreffelijke, door verzamelaars begeerde handwerksproducten maken.' Tomaat, aardappel en cacao hebben we aan hen te danken.

Je kunt zelf een 'wafelbed' aanleggen: een kweekterrasje met vier typische planten uit het Zuidwesten. De voorvaderen van de indianen uit het Zuidwesten maakten grote zwerftochten en kwamen op een gegeven moment uit de duistere onderwereld naar boven. Dat is nog altijd te zien in hun huizen. Dat neemt niet weg dat ook zij, met name de Hopi vijf eeuwen belaagd zijn door Spanjaarden, missionarissen en Navaho's. Met de laatstgenoemden waren ze verwikkeld in een honderdjarige oorlogsachtige strijd. Opvallend afwezig zijn de kachina's, toch een dankbaar onderwerp voor handenarbeid.

'Ondanks alle verschillen hadden de Indianen toch iets gemeenschappelijks: zij voelden zich allen nauw verbonden met de steeds terugkerende seizoenencyclus van de natuur. Dit grote levenskader gaf hun zekerheid en creativiteit. Hun rust, bezonnenheid en uitgesproken gemeenschapszin zijn kenmerkend voor de Pueblo-Indianen.' In deze zinnen geeft de schrijfster haar antwoord op de vraag naar het waarom van de eeuwige fascinatie voor 'de indianen': de indianen zijn eigenlijk antroposofen!

Haar boek ademt respect en realiteitszin. Het geeft meer dan een inkijkje, namelijk inzicht en soms ook beleving. Het nodigt uit tot verder lezen (de mythe van Witte Buffelkoe).
Het boek is mooi verzorgd; foto's en beschrijvingen zijn prima. Het biedt stof voor heel wat lessen, maar moet wel door een docent 'vertaald' worden omdat het taalgebruik niet eenvoudig is (talloze keren valt het woord 'abstrakt'). Door het boek heen staan enkele citaten van indiaanse persoonlijkheden waardoor degenen om wie het gaat ook nog even aan het woord komen.

Ad Vermeulen


Korte berichten

Bezetting stamraadkantoor Pine Ridge
Aan de bezetting van het Red Cloud Building, het kantoor van de stamraad (Tribal Council) op het Pine Ridge-reservaat, die al sinds januari vorig jaar gaande is, lijkt maar geen einde te komen. De zittende stamraad heeft zich gevestigd in het gebouw van het oude ziekenhuis. Het Red Cloud Building lijkt de facto aan de bezetters overgegeven te zijn. Het gebouw is nu omgedoopt tot 'Inheemse Volken Ambassade'. De bezetters ontvingen er onlangs VN-vertegenwoordigers, die onderzoek doen naar verdragen die met inheemse volken zijn gesloten.
In de stamraad wordt nog steeds gediscussieerd over wie de bevoegdheid heeft om het gebouw zomaar weg te geven. Overigens blijkt de stamraad nog steeds de electriciteits- en verwarming- en telefoonrekeningen van het gebouw te betalen.
White Clay

Ook het protestkamp dat twee jaar geleden na rellen in White Clay na de dood van twee Lakota's ontstond, is er nog steeds. Het bestaat uit één tipi. De autoriteiten van de staat Nebraska en het Pine Ridge-reservaat praten nog steeds over de toekomst van White Clay, van waaruit jaarlijks miljoenen blikjes bier aan indianen wordt verkocht. De dood van de beide Lakota-mannen is nog altijd niet opgehelderd.

"Hogfarm"
Een ander protestkamp bevindt zich op het Rosebud-reservaat, waar een grote varkensboerderij is opgezet, tegen de wensen van de mensen op het reservaat. Ook dit kamp bestaat uit één symbolische tipi. Er zijn plannen voor een tweede soortgelijke boerderij. Lakota zijn tegen de vestiging, omdat ze varkenshouden beneden hun waardigheid vinden.

Colofon



Organisatie & produktie: Gerda Bolhuis
Layout/logo's: Ad Vermeulen
Bijdragen: Gerda Bolhuis, Evert de Kruijf & Ad Vermeulen

ISSN 0926-2989