Wotanin Wowapi 03 - september 1990

 


nieuwsbrief van de Lakota Stichting

nummer 3, september 1990

Inhoudsopgave

Van de redactie


Hau kola! [Hallo, vriend/vriendin]
Helaas! De Lakota Treaty Council is er niet in geslaagd het blad Takini van de grond te krijgen, zodat wij uiteraard ook niet in staat zijn het blad in Nederland te verspreiden. Daarom hebben we besloten de nieuwsbrief te verbeteren en deze in plaats van Takini een keer per kwartaal uit te brengen.
De naam van de 'geheel vernieuwde' nieuwsbrief is Wotanin Wowapi. Dit is Lakota voor 'krant'. Was het formaat vroeger A-4, nu heeft u een handzaam blad op A-5 formaat. We verwachten in de toekomst verder te kunnen gaan met de verbetering van de lay-out en de inhoud. Opmerkingen, suggesties en tips zijn hierbij van harte welkom.
In dit eerste nummer zult u artikelen vinden over Indiaanse medicijnmannen in Nederland, plus een verslagje van de afgelopen reis naar de Lakota-reservaten in Zuid-Dakota, een vooruitblik naar de komende manifestatie, en informatie over de foto-tentoonstelling die dankzij de Lakota Stichting ook in Nederland te bezichtigen is.

Pilamaya! [Dank u!]

Namens de redactie,

Ingrid van Amelsfort


 

De derde Indianenmanifestatie


Voor de derde keer organiseerden de medewerkers van de Lakota Stichting een Indianenmanifestatie in het Cultureel Centrum 'De Kom' in Nieuwegein, en wel op 7 oktober dit jaar. Hoog tijd dus voor een bescheiden terugblik op de voorafgaande jaren! In oktober 1987 vond de allereerste manifestatie plaats, net zoals de tweede ook in 'De Kom' Een unieke gebeurtenis, want een evenement zoals dit was nog nooit georganiseerd in de kersverse, uit de grond gestampte groeikern die Nieuwegein toen was. De opzet van het evenement week niet veel af van de formule die we volgden bij de andere twee.
Hoewel, de politieke dimensies van de situatie van de inheemse volken, en dan vooral van de Noord- en Zuid-Amerikaanse Indianen absoluut niet vergeten werd, kreeg vooral de cultuur alle ruimte. Een omvangrijke Zuid-Amerikaanse zang- en dansgroep en een Peruaanse band zorgden voor een uitgelaten sfeer en in de hal heerste een gezellige drukte door de daar opgebouwde informatiemarkt, waar een grote verscheidenheid aan organisaties en volkenkundige musea de bezoekers voorzag van folders, boekjes en interessante inzichten. De kleinere ruimtes op de eerste verdieping werden gebruikt veor lezingen, dia-presentaties en video's. Ook de kinderen kwamrn aan hun trekken: er was gezorgd voor een speciaal programma voor hen. Freek de Jonge opende de manifestatie die uiteindelijk door ongeveer vierhonderd mensen bleek te zijn bezocht. Kortom, we mochten spreken van een groot succes.
Gezien de opmerkingen die mensen in het gastenboek hadden geschreven, gingen velen met een tevreden gevoel naar huis. 'Hartstikke goed, mensen!' 'Grandioos!' Uitstekend initiatief' Ondanks een knorrig 'Veel ideeën, weinig resultaat' van een man, die net in de pauze tussen middag- en avondprogramma kwam kijken, was het duidelijk dat er een vervolg moest komen. Zodoende vond twee jaar later de tweede manifestatie plaats, deze keer met alleen een middagprogramma. Ook nu weer lag de nadruk op de de Indianen van de beide Amerika's, maar werden andere inheemse volken niet vergeten. Ongeveer tweehonderd mensen bezochten het evenement. Iets minder dan in 1987, maar toch waren we heel tevreden met het resultaat. Net zoals de vorige keer bleek, door de lage toegangsprijzen het publiek te bestaan uit de doorsneebevolking van Nieuwegein en omstreken. Vooral de echtparen met jonge kinderen en de relatief vele oudere mensen vielen op, groepen die vaak ondervertegenwoordigd zijn bij soortgelijke gebeurtenissen. Ook hadden we een aantal dingen veranderd c.q. verbeterd. Om maar iets te noemen: in 1987 hadden we niet gezorgd voor een kraampje waar men iets te eten kon kopen, zodat veel mensen gedwongen waren de manifestatie te verlaten om elders iets eetbaars op te scharrelen. Erg vervelend natuurlijk, zeker als je van elders komt en de stad niet kent. Daar hadden we dus nu wel voor gezorgd. Tot slot deed het theater haar intrede in 'de formule'. Een indrukwekkende voorstelling van het Hand-theater ontlokte vele positieve reakties bij de toeschouwers.
En nu, anno 1990, zal er voor de derde keer een manifestatie gehouden worden. Net zoals in 1989 hebben we een thema aan de dag verbonden. Bijna honderd jaar geleden, op 29 december 1890, werden bij Wounded Knee 300 Minneconjou-Lakota's [beter bekend als de Sioux] vermoord door de Amerikaanse cavalerie. Het programma is op dit moment nog helemaal zeker. Er zal in ieder geval een grote groep optreden en zoals vanouds hebben we weer een kinderprogramma, dia's, video's, exposities over Wounded Knee en een informatiemarkt. Bovendien zal de heer Wellinga van de Universiteit van Utrecht een lezing houden over het beeld van de Indianen in de Latijns-Amerikaanse literatuur.
Het thema van de manifestatie mag dan in principe niet opwekkend zijn, de uitwerking ervan met muziek, zang, dans, informatie en lekkere hapjes zal zeker niet truerig stemmen. De levende cultuur van de Indianen en de andere inheemse volken staat voorop. Dat was in 1987 zo, dat is in 1990 nog steeds zo. Komt allen!


 

Plastic medicijnmannen


Het Utrechts Nieuwsblad publiceerde in april j.l. een artikel over de Chippewa-chief en medicijnman Sun Bear. Hij deed in het kader van Earth Healing Day in het Franciscaanse ontmoetingscentrum Stoutenburg tussen Amersfoort en Achterveld een ceremonie. Indiaanse medicijnman in Utrecht: het lijkt of de Indianen wel heel dicht bij ons komen.

Volgens de informatie, waarover wij beschikken, is deze man echter geen traditionele Chippewa-medicijnman, noch een chief. Hij is geboren op het White Earth-reservaat in Minnesota en vermoedelijk van halfbloed-afkomst. Door zijn volk wordt hij niet erkend en hij vertegenwoordigt hen op geen enkele manier. Hij woont dan ook in de staat Washington, waar hij een eigen 'Indianen-stam' heeft, de Bear Tribe. Hier heeft hij o.a. een postorder-bedrijf, waar men heilige voorwerpen kan kopen en ceremonieën kan bestellen.

Pas enkele jaren geleden is het de traditionele Indianen uit de reservaten duidelijk geworden, wat zogenaamde medicijnmannen namens hen in Europa doen. Vooral de verkoop van Indiaanse ceremonieën verontrust hen zeer. De Indiaanse volken maken zich grote zorgen over de sektevorming rond deze z.g. 'plastic medicijnmannen' in Europa. Zij zijn van mening, dat hun activiteiten al dan niet opzettelijk de aandacht afleiden van de echte problemen van de Indianen: zelfbeschikking, landrechten, milieu-verontreiniging, militarisatie, armoede, slechte scholing, werkloosheid, e.d. De organisatie van traditionele (geestelijke) leiders Elders Circle heeft herhaalde malen gewaarschuwd voor deze uitverkoop van Indiaanse spiritualiteit. De kennis van deze personen is over het algemeen niet meer dan dat van de doorsnee reservaats-Indiaan, aangevuld met informatie uit boeken over diverse Indiaanse culturen. Deze mensen maken misbruik van goedwillende blanken, die zoeken naar een alternatief voor de westerse beschaving. De Elders Circle (en ook de Europese steunorganisaties) hebben een lijst opgesteld van deze personen, met het verzoek absoluut geen aandacht te besteden aan hun activiteiten. Sun Bear staat op deze lijst, evenals de ook regelmatig in Nederland gesignaleerde Archie Fire 'Lame Deer'.

Deze 'Lame Deer' claimt een zoon te zijn van de bekende, al overleden medicijnman John Fire 'Lame Deer'. Diens biografie door Richard Erdoes: 'Sioux medicijnman' is ook in het Nederlands vertaald. Ook Archie Fire is er al diverse malen door Lakota-traditionalisten op gewezen, dat hij hen op geen enkele wijze vertegenwoordigt en dat hij zelfs schade aanricht voor de Indianen. Hij is al diverse malen betrapt op zeer grove leugens over o.a. Lakota-ceremonieën en de Black Hills-zaak.

Onlangs vond in New York een discussie plaats tussen Sun Bear en de Onondaga-chief Oren Lyons, een lid van de Elders Circle. Lyons riep de blanken, die geïnteresseerd waren in Indiaanse spiritualiteit, op zich in te zetten voor landclaims, e.d. Hiermee zijn de Indianen meer gebaat. Lyons: 'De blanken hebben ons al alles afgenomen, ons land, onze cultuur en nu willen ze ook nog onze spiritualiteit stelen.'

Gerda Bolhuis


Hands Across the Water

Al verschillende keren hebben we geschreven over het reizenproject Hands Across the Water van de Lakota Treaty Council. De Lakota Stichting organiseert dit project in Nederland.
Eind juni vertrok een eerste groep van zeven reizigers uit Nederland naar Lakota-land. Het bleek een reis voor zeer flexibele mensen. Omdat er geen hotels of andere toeristische faciliteiten op het Pine Ridge-reservaat zijn, werd de groep ondergebracht bij Indiaanse mensen thuis. Daarnaast werd er enkele keren gekampeerd, o.a. in een tipi. Het vervoer ging met personenauto's, busjes en pickup's. Ook het aspect van 'Indian time' (de in onze ogen gemakkelijke Indiaanse opvatting van tijd) maakt de reis soms onverwacht.
Het programma probeerde een overzicht te geven van allerlei aspecten van het Indiaanse leven, zowel heden als verleden. De groep werd o.a. ontvangen door de Tribal Council (stamraad) van het Pine Ridge-reservaat, maar ook was men in de gelukkige omstandigheid een traditionele Zonnedans te kunnen meemaken. Daarnaast waren er bezoeken aan musea, een oud fort en diverse natuurparken zoals de Badlands, Custer State Park, Wind Cave en Devil's Tower. Deze laatste plaats, een berg van een heel bijzondere vorm, is bekend uit de science fiction-film Close Encounters of the Third Kind. Minder bekend is dat het ook een Indiaanse heilige plaats is. De Indianen zijn er enkele jaren geleden met behulp van een bezetting in geslaagd een stuk land vlak bij de Devil's Tower te verwerven om o.a. ceremonies uit te voeren. Op dit stuk land mocht de groep kamperen.
De reizigers hadden ook de gelegenheid de modernste scholen op het reservaat te bezoeken, zoals Little Wound School en Oglala Lakota College. Little Wound School is een z.g. contractschool, waarbij de ouders grote zeggenschap hebben in het bestuur van de school. Op dergelijke scholen wordt veel rekening gehouden met cultuur en achtergrond van de leerlingen. Oglala Lakota College bleek een ander centraal punt van de soms toch ook positieve ontwikkelingen op Pine Ridge. Indiaanse studenten kunnen hier zonder het reservaat te moeten verlaten een volwaardige college-opleiding volgen.
Natuurlijk werd ook een bezoek gebracht aan Wounded Knee, waar nu bijna 100 jaar geleden enkele honderden Lakota door het Amerikaanse leger werden vermoord.
Een heel belangrijk punt op het reservaat bleek het radiostation KILI, dat een grote ondersteunende functie voor het leven op het reservaat heeft. Dit radiostation wordt niet door de overheid of de stamraad gesteund, het moet zichzelf bedruipen, maar is daardoor ook onafhankelijk in haar programmering. Er komt o.a. geld binnen door de opbrengst van bingo's op het reservaat. Aangezien Lakota-reisbegeleider Milo Yellow Hair ook de nieuws-directeur van KILI is, kreeg de groep een prima zicht op de activiteiten bij KILI.
Daarnaast was er de gelegenheid powwow's (dansfeesten) te bezoeken: een kleine traditionele in Wakpamni Lake op het Pine Ridge-reservaat, maar ook de grote Black Hills Northern Plains Powwow & Expo in Rapid City.

Gerda Bolhuis


Boekbespreking: Volk van de Paha Sapa


In augustus '90 verscheen bij de Stichting Geronimo het boek Volk van de Paha Sapa door Jeroen Vogtschmidt. Het boek beschrijft de Lakota, in zowel heden als verleden. Op de achterflap wordt het aanbevolen als 'een waardevolle bijdrage aan de in Nederland bestaande literatuur over Indianen en onderscheidt zich van veel andere boeken door diepgang, documentatie en engagement.' (dr. M. Jansen, R.U. Leiden). Ook in een voorwoord door prof. B. de Gaay Fortman (voorzitter Stichting Musiro) wordt dergelijke taal gebezigd. Helaas voldoet het boek nauwelijks aan deze kwalificaties.

UITVOERING
Het boek bestaat voor ruim de helft uit hoofdstukken over de cultuur van de Lakota in de hoogtijdagen op de prairie, daarna een deel over de historie, vnl. de 19e eeuw en tot slot een aantal hoofdstukken over de 20e eeuw, de huidige situatie. Deze indeling lijkt me wat onevenwichtig, ook omdat het eerste deel over cultuur vrij saai en detaillistisch is. Driekwart van het boek wordt besteed aan onderwerpen, waar ook in het Nederlands al uitgebreid over geschreven is. De hedendaagse situatie, altijd het stiefkindje, komt er ook hier nauwelijks aan te pas.
Het boek is geïllustreerd met tekeningen van de hand van de schrijver. Deze zijn bijna allemaal gebaseerd op bestaande schilderijen, tekeningen en foto's. Misschien een kwestie van smaak, maar het komt allemaal nogal amateuristisch en niet origineel over. De opmaak met bijna geen marges, zonder spaties achter punten aan het eind van de zin en een aantal taalfouten maken het boek ook niet echt prettig leesbaar.

BRONNEN
Overduidelijk blijkt uit deze publicatie de gevaren van het schrijven over onderwerpen, waarover men alleen maar kennis uit de tweede hand heeft. Schrijver heeft n.l. nooit de Lakota bezocht. Tevens heeft hij volgens de tekstverantwoording slechts een aantal populaire boeken over Indianen en publicaties in de supportgroepenbladen gelezen, waarvan slechts een deel over de Lakota. Een aantal belangrijke publicaties (vooral wetenschappelijke) over de Lakota zijn bij hem kennelijk totaal onbekend. Voor een boek, waarvan geclaimd wordt, dat het van wetenschappelijk niveau is, is dat toch vrij triest.
Vooral over de situatie van de laatste 20 jaar (het best controleerbare deel) wordt onjuiste, éénzijdige en achterhaalde informatie verstrekt. Dit is kennelijk klakkeloos over geschreven uit de supportgroepenbladen. De schrijver maakt, net zoals deze bladen soms doen, de indruk in de zeventiger jaren te zijn blijven steken.

CONCLUSIE
Wetenschappelijke waarde heeft het boek niet, vooral doordat kritiekloos uit vnl. Europese niet-wetenschappelijke bronnen is geput en schrijver onvoldoende directe contacten met Lakota zelf heeft. Met de realiteit van de Lakota-reservaten heeft dit boek dan ook weinig te maken. Vooral in dit jaar 1990, het jaar waarin herdacht wordt, dat 100 jaar geleden bij Wounded Knee honderden Lakota's door het Amerikaanse leger werden vermoord, was een goede publikatie over Lakota op z'n plaats geweest. Jammer, maar 'Volk van de Paha Sapa' is een gemiste kans.

Gerda Bolhuis

Jeroen Vogtschmidt - Volk van de Paha Sapa - Cultuur, Geschiedenis en Hedendaagse Situatie van de Teton Sioux of Lakota Indianen - 184 blz.- 1990 - Stichting Geronimo


Colofon


Hoofdredactie: Ingrid van Amelsfort
Organisatie & produktie: Gerda Bolhuis
Layout/logo's: Ad Vermeulen
Bijdragen: Ingrid van Amelsfort & Gerda Bolhuis

ISSN 0926-2989