Wotanin Wowapi 22 - januari 1996


nieuwsbrief van de Lakota Stichting

nummer 22, januari 1996

Inhoudsopgave



Van het bestuur

Er staan veranderingen op stapel! Om met de deur in huis te vallen: dit is het laatste nummer van de Wotanin Wowapi in deze vorm. De nieuwsbrief zal worden voortgezet als een informatiekrant.
Voor de verklaring moeten even een technische zaak aanstippen. Iedereen die jaarlijks 25 gulden overmaakt, wordt donateur en steunt zodoende de activiteiten van de stichting. Om contact met de donateurs te houden en iets terug te doen voor hun steun, geven wij de nieuwsbrief uit. Er bestaat dus niet zoiets als een abonnement op het blad.
Onze filosofie is altijd geweest: zo min mogelijk overheadkosten en zoveel mogelijk activiteiten en geld naar de Indianen. In de loop der jaren organiseerden we zodoende manifestaties, exposities en reizen en steunden we diverse projecten bij de Lakota. Bijkomstigheden, zoals foldermateriaal en kantoorkosten probeerden we zo goedkoop mogelijk te houden. De prijzen van papier en de drukkosten bleven echter stijgen. Ook bleek dat we (te) veel tijd en mensen 'kwijt' waren aan het maken van de nieuwsbrief, zodat het moeilijker werd activiteiten te organiseren. Geconfronteerd met deze ontwikkelingen, besloten we het roer om te gooien. We willen U als donateur niet om meer geld gaan vragen. Het leven is al duur genoeg en bovendien willen we de drempel laag houden. We denken dat we dezelfde taak (contact houden en informeren) ook op een goedkopere en minder bewerkelijke manier kunnen vervullen. Vandaar dat we overgaan op de krantformule. Naast één of twee artikelen zult U in de informatiekrant de gebruikelijke agenda en de korte berichten aantreffen. Als extraatje willen we de nieuwe opzet benutten om gerichte aandacht te besteden aan actualiteiten. Door deze verandering besparen we geld en mankracht, hoeft U niet meer te betalen dan U al doet en houden we iedereen toch op de hoogte van nieuwtjes en activiteiten. We hopen dat de informatiekrant een succes wordt!
Als afscheid hebben we van deze nieuwsbrief oude stijl een filmspecial gemaakt. Pocahontas, Dark Wind en de nieuwste film over Crazy Horse, het staat er allemaal in. Veel leesplezier!

Namens de redactie,

Ingrid van Amelsfort


Een Disneysprookje vol optimisme

Zolang de mensen niet met een échte Indiaan in spijkerbroek geconfronteerd worden, mogen ze zich graag over hun cultuur en harmonieus geachte levenswijze buigen. Pocahontas is daar een voorbeeld van. De Disney-film past volledig in de huidige westerse mentaliteit en zegt veel over de manier waarop blanken thema's als kolonialisme en inheemse volken beschouwen. Het verhaal van de film en de sterk afwijkende historische feiten mogen bekend zijn. Deze recensie bekommert zich meer om de ideologische boodschap van de film. Wat leren wij als wij naar Pocahontas kijken?

Allereerst: wij blanken en onze ''beschaving'' deugen niet. Het openingslied maakt al duidelijk dat de Engelse Virgina Company alleen uitvaart om goud te zoeken en land in te nemen. Het hoofd van de expeditie, de gemene Ratcliffe, wil dat goud vervolgens zelf inpikken om terug aan het hof de concurrerende edelen de baas te kunnen zijn. De 'gewone man' wordt uitgebuit en misbruikt. Eenmaal in de Nieuwe Wereld beginnen de blanken met grof geweld bomen om te hakken en gaten te graven, terwijl Ratcliffe nog eens decadent een kippeboutje nuttigt. De karikaturale manier waarop de personages getekend zijn, versterkt de boodschap nog meer: onze westerse 'beschaving' wordt gekenmerkt door uitbuiting, ongelijkheid en vernietigend kapitalisme.

Dat er toch nog hoop is komt door John Smith, de Held. Hij ziet er uit als een blonde edelgermaan en doet stoer, maar als puntje bij paaltje komt, staat hij open voor nieuwe ideeën. Hij belichaamt de blanke, die vol goede bedoelingen Indianen wil beschaven. Breder gezien is hij ook het voorbeeld van de moderne man: sterk zonder macho te worden, zacht zonder een softie te zijn. Niet besmet door de hebzuchtigheid van de rest, laat hij zich als snel door Pocahontas overtuigen dat de Indianen niet beschaafd hoeven te worden; ze zijn anders dan de blanken maar zeker niet minder. Vanaf dat moment staat Smith aan haar kant (en leert hij met bomen te praten).

En geef hem eens ongelijk. De Indianen verschijnen in beeld als kerngezonde atletische supermensen die vol respect en eerbied voor de natuur hun eigen goud uit de grond halen: maïs. De kinderen spelen zoet, de vrouwen zijn mooi en verstandig, de mannen sterk en nobel en de oude mensen genezen de gewonden en roepen visioenen op met special effects. Dit alles in een paradijselijke omgeving, waaraan alleen de Bounty nog ontbreekt. Pocahontas verenigt alle ideaalbeelden in zich. Meer nog: zij is verstandiger dan de rest en ook de eerste die in de persoon van Smith kennis maakt met de blanken en begrip voor hen krijgt.

Zo ontstaat er een tweedeling: de Indianen zijn goed en de blanken slecht, met Pocahontas en Smith als uitzonderingen. Zij zien toe, hoe er door wederzijds onbegrip een gewapend conflict dreigt te ontstaan. Beide partijen laten zich ophitsen, maar de Indianen meer dan de blanken. De Engelsen begaan de eerste moord op een Indiaan. John Smith krijgt de schuld en wordt gevangen genomen door de Indianen. Het is aan Pocahontas de situatie te redden. Dat doet zij, zoals het een vrouw betaamt: door een beroep te doen op de liefde, de verzoening en begrip voor elkaar. Iedereen laat snotterend de wapens zakken - kon de oorlog in Bosnië maar zo opgelost worden!

Alleen de valse Ratcliffe doet nog een laffe poging om Pocahontas vader, de leider, om het leven te brengen. Zoiets kun je verwachten van een verziekte kapitalist! Maar de man krijgt zijn verdiende loon: zijn uitgebuite ondergeschikten komen in opstand en nemen de macht over. Dit en de heldhaftige opofferingsgezindheid van Smith, die de kogel bestemd voor Pocahontas' vader opvangt, toont aan dat er zelfs voor de westerlingen nog hoop is. Zolang we maar een voorbeeld nemen aan de Indianen komt het wel goed.

Zo ontstaat er een optimistisch sprookje vol politiek correcte boodschappen. De Indianen worden gerespecteerd, het kolonialisme afgekeurd, het ecologisch holisme aangestipt en de westerse cultuur bekritiseerd zonder haar volledig af te schrijven. Zo kan aan het einde iedereen ontroerd en tevreden naar huis. Slim bedacht van Disney, die zijn werknemers onderbetaalt en zelf de vette winsten opstrijkt!

Ingrid van Amelsfort


De 'echte' Pocahontas

Hoe charmant en typisch Disney's Pocahontas in de tekenfilm ook is geworden, met de historische figuur heeft het weinig te maken. Pocahontas was inderdaad de dochter van Powhatan, leider van de Algonquian federatie in het huidige Virginia waar Engelse pioniers onder leiding van Captain John Smith in 1607 Jamestown stichtten. Om de inheemse bevolking gunstig te stemmen en als blijk van vrede, erkenning en vriendschap werd Powhatan gekroond tot onderkoning onder James I. Powhatan's weigering te buigen voor de Engelse koning en misverstanden over en weer leidde tot gespannen verhoudingen tussen de kolonisten en de Algonquians.

VRAAGTEKENS
Het beroemde incident waarbij Pocahontas, destijds 12 jaar oud, het leven van Captain John Smith redde heeft generaties lang mensen geboeid, maar of het echt gebeurd is, valt te betwijfelen. In de eerste beschrijving van Smith's belevenissen noemde hij het voorval niet, wat ertoe leidde dat veel historici vraagtekens zetten bij de juistheid van het verhaal. Anderen beweren dat het aanvankelijk met opzet was weggelaten om potentiële pioniers niet af te schrikken naar het nieuwe land te komen, ''the vale of plenty'' zoals Smith het noemde. Ook is er een theorie die zegt dat Smith het verhaal heeft geleend van een identiek voorval jaren eerder tussen Spaanse kolonisten en de Ucita gemeenschap.
In John Smith's ''From the Generall Historie of Virginia, New England and the Summer Isles'' wordt het als volgt beschreven: ''Pocahontas the king's dearest daughter, when no entreaty could prevail, got his head in her arms and laid her own upon his to save him from death.'' In de tekenfilm ontstaat er een romance tussen Pocahontas en John Smith. In werkelijkheid trouwde ze met John Rolfe, handelaar in tabak, bekeerde zich tot het Christendom en ging verder als Rebecca door het leven. John Rolfe trouwde met haar ''for the good of this plantation, for the honour of our country, for the glory of God, for my own salvation, and for converting an unbelieving creature.''

In 1616 ging Pocahontas met Rolfe naar Engeland waar ze in 1617 overleed aan een besmettelijke ziekte. Ze werd begraven in Gravesend in Kent in de kapel van St. George. Twee glas in lood ramen en een plaquette zijn aan haar gewijd. Voor de kerk staat een standbeeld van haar. De kerk werd hernoemd als 'The Chapel of Unity and Pocahontas'. Tegenwoordig zijn er velen die beweren afstammeling te zijn van haar enige zoon.

INSPIRATIEBRON
Pocahontas' blijk van naastenliefde en haar treurige lot is voor veel schrijvers een inspiratiebron geweest. Zo komt ze voor in Thackeray's ''the Virginians'' en was ze aan het eind van de vorige eeuw onderwerp van een musical Po-ca-hon-tas!.
De Amerikaanse dichter Hart Crane gebruikt in zijn gedicht ''The Bridge'' (1930) de historische figuren Columbus, Pocahontas en Rip van Winkle als leidraad. Het gedeelte waar Pocahontas de dichter de weg wijst heet ''Powhatan's Daughter'' en in dit gedeelte van het gedicht wordt Pocahontas geassocieerd met het Amerikaanse continent en wijst de dichter op het tragische en heilige van het mythisch verleden.

MYTHE
Pocahontas betekent op het moment veel dingen voor veel mensen. Afgaande op de Pocahontas rugzakjes, badschuim, zeepbakjes, poppen en meer rommel betekent het geld in het laatje. Voor sommigen betekent het een romantische tekenfilm met een verhaal wat echt gebeurd is, sommigen hopen dat er meer interesse en begrip komt voor het lot van de inheemse bevolking in Amerika, anderen zien slechts het tragische van de ''echte'' Pocahontas, overleden in een koud land ver weg van haar geboortegrond. Pocahontas behoort tot de mythologie van Noord-Amerika en dat Disney daar een hedendaagse versie op geeft is onderdeel van die mythologie.

Judith-an Verschuuren


Dark Wind

Deze herfst is op twee verschillende tv-zenders de film Dark Wind vertoond. De film is gebaseerd op een boek van Tony Hillerman, een Amerikaanse schrijver die een aantal thrillers heeft geschreven waarin Indianen een hoofdrol spelen en die zich in reservaten afspelen. Robert Redford heeft de filmrechten gekocht van een aantal van deze boeken en Dark Wind is één van de eerste produkties.

De film speelt zich af op het Navajo-reservaat in Arizona en de titel Dark Wind slaat op de verklaring die Navajo's geven voor mensen die misdrijven begaan. Ze worden bevangen door een 'donkere wind' en weten daarom niet wat ze doen. Deze verklaring wordt in de film gegeven aan een blanke die niet begrijpt dat een Indiaan geen wraak wil nemen. Diegene die bevangen is door de 'donkere wind' kan eigenlijk niet verantwoordelijk worden gesteld voor zijn daden.

INDIAANSE ACTEURS
Het verhaal gaat over een jonge Navajo-agent, helaas weer niet gespeeld door een Indiaanse acteur, maar door Lou Diamond Philips die vaak Indiaanse rollen speelt. Hij kreeg overigens wel een compliment van een Indiaanse mede-acteur, dat hij toch de essentie van de gecompliceerde Navajo-cultuur in zijn rol weet te brengen.
Deze agent, Jim Chee, die naast zijn baan ook voor medicijnman 'studeert', moet een windmolen bewaken die water oppompt en steeds weer gesaboteerd wordt. Gaandeweg raakt hij betrokken bij een aantal moorden en een vermiste lading cocaïne op Hopi-land. Er door heen speelt nog de wraak van een gefrustreerde blanke eigenaar van een Trading Post die zijn zoon vermoord weet door de drugshandelaren.

CONFLICT NAVAJO EN HOPI
Jim Chee wordt bijgestaan door een Hopi-agent, gespeeld door Gary Farmer, een Canadese Indiaan uit het Six Nations-reservaat. Deze samenwerking is leuk om te zien als men bedenkt dat Navajo's en Hopi's al jaren twisten over een gebied waarop beide stammen aanspraak maken. Deze twist komt terzijde ook in de film aan de orde.

Natuurlijk lossen Jim Chee en zijn Hopi-collega tenslotte de zaak op. Amusant is dat Jim Chee ontdekt dat de windmolen gesaboteerd wordt door een Hopi-medicijnman, die bewaker is van een waterbron die door de windmolen is drooggevallen. In ruil voor informatie van deze medicijnman helpt Jim Chee tenslotte zelfs mee om de molen voorgoed onklaar te maken, ook omdat hij begrijpt dat de mens niet ongestraft aan natuurlijke bronnen mag komen en de 'watergeest' verstoren.

REALISME
De film geeft een vrij realistisch beeld van de huidige situatie op het Navajo- en Hopi-reservaat en sluit daarmee aan bij de nieuwe trend in Hollywood om Indianen en hun huidige leefomstandigheden realistischer te portretteren. Dances with Wolves was een trendsetter en bewees dat het thema verkoopt. Thunderheart is een ander voorbeeld. Hoewel deze nieuwe benadering een grote verbetering is met vroegere films, is volgens de Indianen de enige manier om werkelijk baanbrekend bezig te zijn zelf films te gaan produceren. Nog steeds bepalen blanken hoe Indianen in films er uit moeten zien en verkiezen ze vaak een blank acteur als Indiaan uit te dossen, in plaats van een beroep te doen op o.a. het Indian Community House in New York waarbij veel Indiaanse acteurs zijn aangesloten.
Pas als de Indianen zelf films kunnen maken hebben ze de kans om de Indiaanse realiteit te laten zien, die helaas meestal niet zo fraai is. Misschien is er ook tegenwerking vanuit blank filmland omdat de Indiaanse geschiedenis tot op de dag van heden niet iets is waar Amerika trots op kan zijn en niemand kan de blanke Amerikanen er van beschuldigen graag de hand in eigen boezem te steken en deze schandvlek in 'God's own country' aan de wereld te tonen.

Natanja Davidsson


Crazy Horse

Bij de Lakota is grote opschudding ontstaan over het maken van een film over het beroemde opperhoofd Crazy Horse. De film wordt gemaakt door Turner Network Television (TNT) en is een deel van een serie over Indianen. Eerder werden films gemaakt over Geronimo (niet te verwarren met de gelijknamige bioscoopfilm), Tecumseh en Lakota Woman, een verfilming van het boek van Mary Crow Dog.

''Het gaat altijd over geld en controle. Hollywood insiders zoals Jane Fonda, Ted Turner, Robert Redford en Kevin Costner hebben de macht, de invloed en het geld om dergelijke films te maken. Waar om kunnen ze ons gewoon niet het geld geven en de Indianen het werk op hun manier laten doen? In plaats daarvan zien we Kevin Costner z'n documentaire '500 naties' presenteren en Robert Redford als commentator van zijn productie 'Incident at Oglala'. Een foto in de krant en de gelegenheid om zich te presenteren als de redder van de Indianen is te verleidelijk!''
Jackie Bissley

De films van TNT zijn door Indianen slecht ontvangen. Men vindt dat de films geen goed beeld geven van Indianen. Lakota Woman heeft b.v. veel reacties opgeroepen van mensen die menen dat deze uitbeelding van de problemen op Pine Ridge in de jaren '70 geen recht doet aan die tijd zelf en aan de huidige situatie. Verder willen ze vooraf om toestemming te worden gevraagd voor het maken van dergelijke films. TNT meent dat er geen toestemming nodig is, als er niet op een reservaat wordt gefilmd.

AFBEELDINGEN

''Mij is gezegd, dat ik zijn naam niet hardop mocht zeggen. Zeg zijn naam niet. '.....' Hij is een wicasa wakan - een spiritueel persoon''
Arvol Looking Horse - Bewaarder van de heilige pijp
De film over Crazy Horse roept onder andere weerstand op omdat Crazy Horse weigerde afbeeldingen zijn van zichzelf te laten maken. Verder wordt hij als zo belangrijk voor de Lakota beschouwd dat een film over hem heiligschennis is.

Producer Hanay Geiogamah (Kiowa en Delaware) wijst op de kansen die Indianen hierdoor in de filmbusiness krijgen. De film was bijna in Canada gemaakt, maar TNT vond het toch belangrijker om het in Zuid-Dakota zelf te doen.

''Ik denk dat ze met de familie samen moeten werken over het verhaal. Ik denk dat ze toestemming moeten krijgen en de informatie moeten krijgen om een goed verhaal te kunnen vertellen. Het is belangrijk. Ik zou naar het dichtstbijzijnde familielid gaan - dat is de manier waarop ik het zou doen. Als maar één familielid zou vinden dat het verhaal niet verteld moest worden, zou ik wachten''
Ava Hamilton - president Native American Producers Alliance

RECHTSZAAK
Inmiddels hebben verschillende Lakota-acteurs afgehaakt, en de familie van Crazy Horse en Red Cloud verzamelen handtekeningen voor een petitie tegen TNT om de film te laten stoppen.

Gerda Bolhuis


De Lakota-Sioux in beeld

Prairie-Indianen naar een nieuwe toekomst

Expositie over de Lakota-Indianen in het Amerika Museum

De tentoonstelling, georganiseerd in samenwerking met de Lakota Stichting, gaat in op de geschiedenis van de Lakota, het reservaatsleven en het herwonnen zelfbewustzijn. Naast teksten en foto's worden meer dan 100 zeldzame objecten getoond. De foto's zijn in 1991 en 1993 in Zuid-Dakota gemaakt door fotografe Diana van Oort. Uit het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden en het Groningse Volkenkundig Museum Gerardus van der Leeuw komen diverse Lakota-voorwerpen uit vroeger eeuwen, zoals kledingstukken, moccassins, verentooien en pijpen.

Het Amerika Museum geeft voorlichting en organiseert tentoonstellingen over de volken van Amerika. Het museum is gevestigd in het centrum van Cuijk en is goed toegankelijk voor rolstoel gebruikers. Openingstijden: dinsdag t/m vrijdag van 10.00 tot 16.30 uur, zondags van 13.00 tot 16.30 uur.

De tentoonstelling duurt van 28 januari tot 16 september 1996.

AMERIKA MUSEUM
Grotestraat 62
5431 DL Cuijk
tel. 0485-316221


Actualiteiten

CHEROKEE
De stamraadvoorzitter van de oostelijke Cherokee uit Oklahoma, Jonathan Taylor is afgezet. De stamraad besloot met algemene stemmen dat hij wegens misbruik van fondsen kon vertrekken. Taylor had nog 16 dagen te gaan van zijn ambtsperiode. Daarna zou een nieuwe raad en voorzitter de macht overnemen.

SMITHSONIAN
Richard Hill, sr., een Tuscarora-Indiaan heeft zijn baan bij het National Museum of the American Indian bij het Smithsonian Institute opgezegd. Hij is het niet eens met het teruggave-beleid van het museum. Veel Indiaanse volken willen heilige voorwerpen uit musea terug, hetgeen sinds enkele jaren in de V.S. wettelijk geregeld is. De teruggave verloopt zeer moeizaam. 'Het is heel moeilijk rond de doden te werken, als ze ons vragen om hen te helpen', aldus Hill.

MASCOTTE
Lakota organisaties protesteren hevig tegen het eindexamenfeest van Bennett County Highchool. Deze school is gevestigd in Martin, Zuid-Dakota, juist tussen de Pine Ridge- en Rosebud-Lakota-reservaten. Tijdens het feest verschijnen leerlingen van oudsher als Indianen verkleed en voeren een zogenaamd Indiaanse ceremonie uit.

WIJKCENTRUM
Het bijna afgebouwde wijkcentrum in Lakota Homes, de Indiaanse wijk van Rapid City is het onderwerp geworden van een bittere controverse tussen verschillende fracties in de wijk. Er zijn inmiddels twee besturen, die met elkaar in de clinch liggen over het beheer van het centrum.


Colofon


Redactie: Ingrid van Amelsfort & Judith-an Verschuuren
Organisatie & produktie: Gerda Bolhuis
Layout/logo's: Ad Vermeulen
Bijdragen: Ingrid van Amelsfort, Gerda Bolhuis, Natanja Davidsson & Judith-an Verschuuren

ISSN 0926-2989