Wotanin Wowapi 24 - augustus 1996


nieuwsbrief van de Lakota Stichting

nummer 24, augustus 1996

Inhoudsopgave


Van het bestuur

In het vorige nummer beloofden we U zo mogelijk nieuwe informatie over de zaak rond de Wolakota Waldorf School op het Pine Ridge-reservaat. Een bezoek aan Pine Ridge leverde echter weinig nieuws op. Er is een school en er zijn (weliswaar een beperkt aantal) leerlingen. De Lakota blijken ook uit andere landen vragen over de school te krijgen, maar onze contactpersonen kunnen momenteel verder weinig over de school melden. Ze zijn er noch voor, noch tegen. We houden U op de hoogte als er nieuwe informatie is.

De school is inmiddels van de grond gekomen, zie www.wolakota.nl, Red.

De in het vorige nummer van Wotanin Wowapi aangekondigde Red Nations Welcome Run blijkt niet te zijn doorgegaan. De indianen kregen vanwege de enorme veiligheidsmaatregelen bij de Olympische Spelen in Atlanta geen toestemming de stad binnen te gaan. Toen organisator Kelly Looking Horse ook nog ziek werd, heeft men de hele run maar afgeblazen.

Gerda Bolhuis


Verval Indiaanse talen

Indiaanse talen verdwijnen snel, nog sneller dan men enkele jaren geleden dacht. Een recent onderzoek bij de Apache toonde aan, dat 65% van de mensen ouder dan 50 jaar nog vloeiend Apache spreekt. Van de 30- tot 50-jarigen spreekt slechts 20% de taal en in de groep onder de 30 jaar nog maar 1,4%! Over minder dan dertig jaar zal deze taal niet meer bestaan.

Ook bij andere volken ziet men dergelijke cijfers. In Californië zijn de inheemse talen - zoals Miwok, Maidu, Achamowi, Chumash, en Hoopa - praktisch dood. Op het Navajo-reservaat kunnen kinderen soms niet met hun grootouders praten. Grootvader en grootmoeder spreken Navajo en af en toe een beetje Engels. De kinderen spreken alleen Engels. Ironisch genoeg staan de ouders die Navajo spreken er op dat hun kinderen alleen Engels leren. Zij willen niet dat de kinderen Navajo spreken, omdat ze denken dat dit hun kans op een goede opleiding minder groot maakt.

Overigens blijkt uit de onderzoeken ook dat er aanwijzingen zijn, dat tweetalige leerlingen betere resultaten op school hebben dan leerlingen met maar één taal als moedertaal.

Bron: Our languages are dying faster - dr. Dean Chavers - Uit: Indian Country Today - 4 juni 1996.
bewerking: Gerda Bolhuis


Boekbesprekingen

Black Elk speaks opnieuw vertaald

Black Elk

Zwarte Eland spreekt. Verhalen en visioenen van de laatste ziener der Oglala-Sioux. Met de originele illustraties van Standing Bear. Auteur: John G. Neihardt. Vertaler: Pieter Thomassen. Uitgeverij: Bijleveld, Utrecht, 1996. ISBN: 90-6131-658-8. Prijs: ƒ34,90.

Het verhaal over zijn leven, dat Oglala-Lakota medicijnman en ziener Black Elk (Hehaka Sapa) in 1930 - hij was toen 67 jaar - vertelde aan de dichter John Neihardt, blijft intrigeren. Het boek dat Neihardt op basis van de gesprekken samenstelde, verscheen voor het eerst in 1932, in Amerika. Sindsdien zijn er verscheidene herdrukken geweest. In 1960 kwam bij uitgeverij De Tijdstroom de eerste Nederlandse vertaling uit.

Uitgeverij Bijleveld heeft nu een nieuwe vertaling verzorgd. Daarin zijn enkele fragmenten aan de oorspronkelijke Neihardt-tekst toegevoegd, op basis van de wetenschappelijke uitgave van de integrale gesprekken tussen Black Elk en de dichter, zoals die in 1984 is verschenen. De nieuwe Nederlandse uitgave bevat verder een toelichting, een bibliografie en een verantwoording.

Door de zorgvuldige vertaling blijft de kracht van het verhaal volledig behouden. Black Elk behoorde, zo als in de toelichting terecht wordt benadrukt, tot de laatste Lakota-generatie die nog vrij kon opgroeien in de eigen cultuur. Hij maakte als puber en als volwassene de teloorgang van de traditionele leefwijze mee, en de gedwongen overgang naar het reservaatsleven. Doordat hij het vermogen had zijn ervaringen heel concreet, krachtig en beeldend te vertellen, word je als lezer direct geraakt en maakt het boek een diepe indruk. In de door de uitgever toegevoegde toelichting worden de belangrijkste historische gebeurtenissen nog eens in vogelvlucht bij elkaar gezet, en wordt aangegeven wat de 'blanke' aanduiding voor verschillende indiaanse omschrijvingen is. Als Black Elk bijvoorbeeld spreekt over Drie Sterren gaat het om de Amerikaanse generaal Crook en de 'Slag van de honderd doden' is wat de blanken 'Fettermans Fight' hebben genoemd.

Niet zo duidelijk vind ik waarom de uitgever de oorspronkelijke Neihardt-tekst met extra fragmenten uit de wetenschappelijke uitgave heeft uitgebreid, te meer daar hij van mening is dat Neihardt zich bij de samenstelling van zijn boek enorm consciëntieus van zijn taak heeft gekweten. Waarom hem dan nog proberen te verbeteren? Op enkele inconsistenties en onjuistheden na - de ziener Wovoka heet in de toelichting ineens Woveka; Sioux wordt uitgesproken als: soe, niet als: sjoe -, is deze nieuwe uitgave echter een aanwinst, die doet uit zien naar de vertaling van 'The sacred pipe' van Joseph Epes Brown, die binnenkort bij dezelfde uitgeverij verschijnt.

Marian Cuisinier


Tipi's, totems en tomahawks

jeugdboekbespreking

Tipi's, totems en tomahawks. Het leven van de Noordamerikaanse Indianen. Auteur: Theo Vijgen. Illustraties: Peter Nuyten. Uitgeverij SUN, Nijmegen 1996. ISBN 90-6168-459-5. Prijs:ƒ 29,50. Vanaf 12 jaar.

'In dit boek lees je alles over het echte Indianenleven', belooft auteur Theo Vijgen zijn lezers. 'Alles' is wat overdreven, zoals Vijgen op de laatste (!) pagina ook zelf toegeeft, maar in het boek wordt wel een groot aantal onderwerpen op een aansprekende ma nier behandeld. De auteur distantieert zich nadrukkelijk van de clichés die nog altijd gemakkelijk opduiken als het over indianen gaat. Wie het boek leest, beseft dat 'de' indiaan niet bestaat en dat indianen, hoezeer hun geschiedenis ook verbijstert, gewone mensen zijn, met alle positieve en negatieve eigenschappen vandien.

Door antwoorden op vragen als: Wanneer kwamen de eerste Indianen naar Amerika? Welke oorlogen werden er tussen de blanken en de Indianen gevoerd? en: Hoe leven de Indianen tegenwoordig?, gaan verleden en heden leven. De fraaie illustraties versterken dat effect. Het boek begint met de komst van de indianen naar Amerika. In het volgende deel bespreekt Vijgen het dagelijks leven aan de hand van thema's als 'de Indiaanse samenleving', 'de jacht', 'ceremoniën en mythen' en 'sport en spel'. Vervolgens neemt hij de lezer in deel drie mee op uitstapjes langs verschillende belangrijke volken, waaronder de Sioux. Zo ontstaat een aardig beeld van overeenkomsten en verschillen die er tussen allerlei indiaanse gemeenschappen bestonden en bestaan. In deel vier schetst de auteur in grote lijnen, maar met behoud van nuance, hoe de contacten tussen de indianen en de blanken verliepen, en resulteerden in de rampzalige negentiende-eeuwse indianenoorlogen. Niet alleen jeugdige lezers zullen hier stil van worden. Het boek eindigt met het reservaatsleven en het indianenprotest.

Tipi's, totems en tomahawks is een aanrader, ook al blijft er wel iéts te wensen over. Het boek is niet vrij van slordigheden en fouten. Zo worden in het plaatsje Pine Ridge een radiozender, een middelbare school, en een weekblad van de Sioux gesitueerd (p. 174), terwijl die zich in werkelijkheid in, respectievelijk, Porcupine, Kyle, en Rapid City bevinden. De uitspraak: 'De Sioux maakten aan de lopende band ruzie' (p. 102) suggereert ten onrechte - zoals ook uit de gegeven voorbeelden blijkt - dat deze indianen steeds weer de aanstichters waren van ontstane onenigheid. De huidige tijd komt er een beetje bekaaid van af. Hetzelfde geldt voor onderwerpen als de man-vrouwverhouding, de positie van kinderen in de gemeenschap, en het onderwijs.

Een echt minpunt vind ik dat iedere vorm van bronvermelding ontbreekt. Ook in een jeugdboek mag over de bronnen wel iets worden gezegd, al behoren die zelf tot de volwassenenliteratuur. Auteur en uitgever zouden er goed aan doen alsnog een inlegvel samen te stellen met de belangrijkste referenties en aanbevolen literatuur voor jongeren. Zo'n inlegvel is ook handig voor geïnteresseerde volwassen lezers die door de beschikking over andere bronnen misschien met de auteur van mening verschillen over 'details' als tijdsgrenzen en aantallen. Het is dan prettig de mogelijkheid tot natrekken te hebben.

Marian Cuisinier


Between sacred mountains

reisverslag

Dit jaar bood de Lakota Stichting voor het eerst een reis aan naar het zuid-westen van de Verenigde Staten, in samenwerking met Moki Treks.
Startpunt van de zeventiendaagse reis was Durango in Colorado, waar al direct de nabijheid van diverse reservaten merkbaar is. Er zijn veel winkels met indiaans zilversmeedwerk, kleden, en aardewerk. De prijzen in deze, veelal door blanken gedreven, winkels zijn overigens hoger dan wanneer je rechtstreeks van indianen koopt.

kaart Zuidwesten

Indianenreservaten in het Zuidwesten

De eerste twee dagen stonden in het teken van de Anasazi cultuur. Daarmee werd de basis gelegd voor de rest van de reis. De Anasazi vormden een volk dat zijn bloeiperiode rond het jaar 1000 na Christus beleefde. Zij bouwden verspreid over het hele Zuid-Westen grote steden, die soms wel tienduizend inwoners hadden. Rond 1540 werden de meeste steden plotseling verlaten. De steden die bewoond bleven, vormen het fundament van de huidige pueblo's. De oudste pueblo's zijn ongeveer duizend jaar oud. Niemand weet precies waarom deze cultuur zo plotseling instortte. De archeologen bestrijden elkaars ideeën. De meest gangbare veronderstelling is, dat het gebied door grote droogte werd geteisterd en daardoor onbewoonbaar werd. Het blijft echter onduidelijk waarom sommige dorpen heel plotseling werden verlaten, zoals uit de overblijfselen is gebleken. Volgens de indianen zelf werd het verlaten van de dorpen door de spirituele leiders bepaald. Momenteel wordt het zogenaamde Four Corners gebied door de indianen als het spirituele middelpunt van de wereld gezien.

De twee volgende dagen brachten we door in het Ute Tribal Park, onder leiding van Ute-gidsen. We bezochten eerst Anasazi ruïnes. De tweede dag kregen we van de directeur van het park, Ernest House, veel te horen over het hedendaagse leven in het Ute Mountain-reservaat. De situatie is niet bemoedigend. Het land bestaat voor het grootste gedeelte uit dorre woestijn. Het Tribal Park en het nieuwe casino, waar lang niet ieder een blij mee is, geven wat inkomsten en werkgelegenheid, maar lang niet genoeg. Net als in andere reservaten, vormen ook hier werkloosheid en alcoholisme grote problemen. De taal en cultuur verdwijnen in snel tempo. De Ute verwachten ook zelf dat hun stam binnen vijftig jaar volledig zal zijn opgegaan in de Amerikaanse maatschappij.

We begaven ons vervolgens naar het Navajo-reservaat voor een zesdaagse tocht door Canyon de Chelly. Het Navajo-reservaat is het grootste in de Verenigde Staten en is drie tot vier keer zo groot als Nederland. Er leven ongeveer tweehonderdduizend Navajo's. Ook hier hebben de blanken oorlog gevoerd. Het grootste deel van het Navajo-volk werd naar Nieuw Mexico gedeporteerd. In 1868 werd een verdrag gesloten dat de Navajo recht gaf op een reservaat in Arizona. Anders dan veel andere reservaten in de V.S., is dit reservaat in de loop der jaren steeds groter geworden, en nog steeds kopen de Navajo er stukken land bij. De Navajo hebben veel van hun taal en cultuur weten te behouden. Er wordt steeds meer onderwijs in de eigen taal gegeven, men leeft gedeeltelijk nog in de traditionele hogans, en het clansysteem is nog steeds de basis van hun samenleving. Het meest kenmerkende van de Navajo is hun vermogen zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden en deze binnen de eigen cultuur een plaats te geven.
Grote problemen vormen de overbegrazing door schapen, werkloosheid, alcoholisme, en een ernstig te kort aan grondwater. Een extra probleem is de kolenmijn op de Black Mesa, een voor de Navajo- en Pueblo-indianen heilige berg. De Navajo-stamraad heeft indertijd een omstreden, dertigjarig contract afgesloten met de Peabody Mining Co. De stam ontvangt weliswaar een inkomen van de mijn, maar de prijs is erg hoog. Het weinige grondwater dat er is, wordt door de mijn opgepompt voor het transporteren van de gedolven steenkool. De mijn verminkt het landschap en de meeste indianen vinden het onaanvaardbaar dat een voor hen heilig gebied op deze manier wordt afgegraven.

Canyon de Chelly in het hart van Navajo-land bestaat uit een aantal canyons, waarvan je de aanwezig heid niet zomaar aan het landschap kunt zien. Vroeger werden deze canyons door de Navajo bewoond. Bekend is het verhaal van Kit Carson, die in een poging de Navajo klein te krijgen de perzikbomen in de canyons liet afbranden. Ook hier bevinden zich Anasazi ruïnes. Met onze Navajo-gids, Oscar Bia, trokken we zes dagen door deze canyons. Van Oscar hoorden we veel over de geschiedenis van de Navajo, hun versie over het ontstaan van de wereld, hun kennis van planten en dieren. We kampeerden op prachtige plekken.

Het volgende programmapunt was een bezoek aan het Navajo Community College. We werden rondgeleid door Will Tsosie, een Navajo die ons opnieuw veel informatie over het oude en hedendaagse Navajo-leven gaf en ons liet overnachten in een hogan. Ook bezochten we de Tribal Council. Deze bestaat uit afgevaardigden van de verschillende districten en wordt om de drie jaar gekozen. Mede door enkele recente corruptieschandalen, hebben veel 'gewone' Navajo's weinig vertrouwen in de politiek.

Pueblo-dorp

Het laatste onderdeel van de reis was een bezoek aan de Hopi. Zij leven op drie mesa's en zijn zeer gesloten tegenover blanken. De stam heeft echter met de blanken nooit oorlog gevoerd. Het Hopi-reservaat is gebaseerd op een presidentieel besluit en op de Indian Reorganization Act van 1934, waarmee de rechtspositie van indiaanse volken werd geregeld. De Hopi leven nog zeer traditioneel; sommige dorpen wijzen elektriciteit en waterleiding af, omdat ze anders afhankelijk zouden worden van de Amerikaanse overheid. De Hopi leven voornamelijk van landbouw, zilversmeedwerk, en de vervaardiging van kachina-poppen. Kachina's zijn de geesten die jaarlijks in december uit de bergen afdalen om de Hopi bij te staan, en vruchtbaarheid en regen te brengen. In juli vertrekken ze weer. We hadden het geluk, dat er juist tijdens ons bezoek een kachina-dans plaatsvond waarbij we aanwezig mochten zijn. Omdat bezoekers het verzoek van de Hopi om niet te filmen of te fotograferen vaak negeren, worden bij een toenemend aantal dansen en ceremoniën geen blanken meer toegelaten.

De Hopi kennen net als andere stammen de problemen van alcoholisme en werkloosheid. Veel jongeren keren zich af van het traditionele leven en zoeken hun geluk elders.

Over de grenzen van de Hopi- en Navajo-reservaten heerst sinds enkele decennia een conflict, dat internationaal de aandacht heeft getrokken. Een deel van het gebied was bestemd voor gezamenlijk gebruik. Uit vrees voor een stammen-oorlog werd het gebied op aandringen van de Hopi in 1974 verdeeld. De Hopi kregen het grootste gedeelte. De tienduizend Navajo's die er woonden, werden gesommeerd te verhuizen, maar sommigen weigerden dat pertinent. Over deze kwestie is het laatste woord is nog lang niet gesproken.

Mijn conclusie is, dat de reis zeer de moeite waard was. We kregen inzicht in het leven van de indianen in de bezochte gebieden en het contact met de indiaanse gidsen was leerzaam en plezierig. De reis was ook voor vegetariërs geschikt. Deelnemers moesten alleen niet opzien tegen flink wat wandelen en klimmen, en tegen de soms grote hitte.

Natanja Braude


Korte berichten

Kerk afgebrand
Op het Pine Ridge-reservaat in Zuid-Dakota is de kerk van de katholieke missie afgebrand. Op Goede Vrijdag, 5 april, sloeg het vuur uit de uit het jaar 1898 stammende kerk van Holy Rosary Mission, één van de oudste gebouwen op het Pine Ridge-reservaat. De kerk was versierd met schilderingen van indiaanse kunstenaars. De bijbehorende indiaanse Red Cloud School bleef gespaard, evenals het Heritage Center, met zijn collectie van indiaanse kunst.
Herdenking slag bij Little Big Horn
Op 25 juni is in Montana de slag bij Little Big Horn herdacht. De Lakota en de Cheyenne versloegen hier 120 jaar geleden het Zevende Cavalerieregiment van generaal Custer. Zowel nazaten van de overwinnaars als van de aan Custers kant strijdende Crows voerden ceremonies uit. Blanke geïnteresseerden hielden een eigen herdenking. Zij verklaarden zich fel tegen de plannen voor een eventueel monument voor de indiaanse deelnemers aan de slag. Op dit moment staat er alleen een stèle met de namen van de Amerikaanse gesneuvelden.
Klimmen op Devils Tower
Rotsklimmen op Devils Tower, een heilige berg van de Lakota en andere indiaanse volken in de Black Hills, is toch weer toegestaan. Een Amerikaanse rechter had op verzoek van de indianen een verbod uitgesproken voor de maand juni, als er veel ceremonies worden gehouden. In hoger beroep is dit verbod echter ongeldig verklaard. Dat gebeurde met de motivering dat anders de vrijheid van godsdienst misbruikt zou kunnen worden voor het indienen van allerlei verzoeken.
Nieuwe spelling
Zoals U misschien heeft gemerkt, hanteren we met ingang van dit nummer de nieuwe spelling. Een opvallende verandering is dat 'indianen' nu geen hoofdletter meer krijgt, behalve natuurlijk aan het begin van een zin. Omdat citaten vaak nog in de oude spelling staan, kunnen 'Indianen' en 'indianen' in de nieuwsbrief naast elkaar voorkomen. Niet mooi, maar moeilijk te vermijden.

Colofon

Eindredactie: Marian Cuisinier
Organisatie & productie: Gerda Bolhuis
Layout/logo's: Ad Vermeulen
Bijdragen: Gerda Bolhuis, Natanja Braude & Marian Cuisinier

ISSN 0926-2989